ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ

Ιωάννου Β. Κωστάκη, θεολόγου

Η εβδομάδα των παθών του Σωτήρος Χριστού φέρνει και πάλι μπροστά στα μάτια και τη σκέψη μας τη Θεία προσωπικότητα Εκείνου που άλλαξε τη ζωή μας, δίνοντας νέο νόημα και διάσταση στην προσωπική και συλλογική μας ύπαρξη. Στην ύλη και στο πνεύμα. Στο εδώ και στο επέκεινα. Στο χθες, το σήμερα και το αύριο. Στην φθορά και στην αιωνιότητα.
  Όλα όσα θα ακούσουμε και θα ζήσουμε μέσα στους ορθοδόξους ναούς αυτή την εβδομάδα, που οι άγιοι Πατέρες ονόμασαν Μεγάλη, είναι ακριβώς εκείνα που στερέωσαν την πίστη μας, αλλά και άλλαξαν την πορεία της ανθρωπότητος εδώ και δύο χιλιάδες χρόνια.
  Οι ψυχές των φιλακολούθων πιστών και εορταστών του φρικτού πάθους του Κυρίου, παίρνουν το δρόμο προς τον Γολγοθά. Με ψυχικό άλγος και εσωτερική «χαρμολύπη» - για το θρίαμβο της ζωής επί του θανάτου - ανεβαίνουν προς τα Ιεροσόλυμα.
  Νοερώς, ακολουθούν τα ίχνη της μαρτυρικής πορείας του Θεανθρώπου λυτρωτού. Αγωνιούν. Συγκλονίζονται. Αισθάνονται κατάνυξη. Ευσεβείς λογισμοί, ίσως και δάκρυα των οφθαλμών συνοδεύουν την ανάβαση του Κυρίου στον τόπο του κρανίου.
  Ιδιαίτερα για τους ορθοδόξους πιστούς το Σταυρώσιμο και Αναστάσιμο Πάσχα, έχει ξεχωριστή σημασία και βαρύτητα. Κι' αυτό, γιατί είναι το επίκεντρο της λειτουργικής και λατρευτικής ζωής της ορθοδοξίας.
  Την Παρασκευή της 6ης εβδομάδος των Νηστειών, ολοκληρώνεται η περίοδος της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Η μακρά αυτή περίοδος της νηστείας και της εντατικής προσευχής τελειώνει. Αυτό υπογραμμίζει και ο επίκαιρος ύμνος της Εκκλησίας: «Την ψυχοφελή πληρώσαντες τεσσαρακοστήν, και την αγίαν εβδομάδα του πάθους σου αιτούμεν κατιδείν, φιλάνθρωπε...».

α΄. Παλαιός και νέος Ισραήλ
Ο «μέγας Μωϋσής» ύστερα από νηστεία 40 ημερών ανεβαίνει στην κορυφή του θεοβαδίστου όρους Σινά για να συναντήσει τον Θεό. Ύστερα από νηστεία γίνεται θεόπτης (= βλέπει το Θεό). Κι αξιώνεται να πάρει τις πλάκες του Νόμου, τον γνωστό δεκάλογο. Οι δέκα εντολές είναι το σύμβολο της Παλαιάς Διαθήκης.
Ο νέος λαός του Θεού - οι χριστιανοί - που είναι ο «Ισραήλ της Χάριτος», με την νηστεία των 40 ημερών, αγωνίστηκε και τώρα είναι έτοιμος να ανεβεί στην Ιερουσαλήμ, στο «όρος της Χάριτος». Δεν ανεβαίνει σε βουνό φοβερό, απρόσιτο, «καιόμενο και φλεγόμενο», που να καπνίζει από αστραπές και βροντές - όπως τότε ο Μωϋσής στο Σινά - αλλά ανεβαίνει στα Ιεροσόλυμα. Στην «αγία πόλη». Την πόλη της ειρήνης. Στην πόλη του ζώντος Θεού. Ανεβαίνει μαζί με τον μεσίτη της Νέας Διαθήκης. «Συμπορεύεται», «ανεβαίνει εις Ιεροσόλυμα» με σκοπό τη μετοχή στο λυτρωτικό πάθος, την «συσταύρωση».
Εκεί στο Γολγοθά το αίμα του «δικαίου τούτου» θα σφραγίσει την εποχή της Νέας Διαθήκης. Θα στηθεί σημείο της αγάπης του Θεού προς τον άνθρωπο. Θα συντριβούν ολοκληρωτικώς οι αρχές και οι εξουσίες «του σκότους του αιώνος τούτου». Ο Χριστός «αναβαίνει εις Ιεροσόλυμα» να πάθει και να νικήσει διά του πάθους.
Στο πρόσωπό του καταργούνται τα σχήματα του κόσμου και συνδέονται ο χρόνος με την αιωνιότητα. Αφού ο Χριστός είναι ο ελθών και ο πάντοτε ερχόμενος. «Ο παθών και ο πάντοτε πάσχων. Ο νικήσας και ο διαρκώς νικών». Στο Χριστό ανακεφαλαιώνεται ο χρόνος στην τριπλή του διάσταση: ως παρελθόν, παρόν και μέλλον.
Ο πιστός την Μ. Εβδομάδα συναναβαίνει με το Χριστό στη νοητή Ιερουσαλήμ. Θα δώσει κι αυτός τη δική του μάχη. Τη μάχη της σταυρώσεως και συναναστάσεως για να συζήσει μαζί Του «εν τη βασιλεία του Πατρός» στους ατελευτήτους αιώνες.

β. Πού οφείλεται η ονομασία
Από τις 52 εβδομάδες που έχει όλος ο χρόνος μόνο η εβδομάδα των Παθών του Κυρίου, ονομάζεται Μεγάλη και Αγία. Γιατί; Ούτε τα ημερονύχτιά της είναι μεγαλύτερα, ούτε οι ώρες της. Ο ιερός Χρυσόστομος εξηγώντας την μοναδική αυτή ονομασία τονίζει: «Μεγάλη» λέγεται διότι «μεγάλα τινά και απόρρητα τυγχάνει τα υπάρξαντα ημίν εν αυτή αγαθά».
Αληθώς Μέγας είναι Εκείνος που αποτελεί το κέντρο αναφοράς, λατρείας και τιμής κατά τη διάρκειά της. Μικροί και αδύναμοι οι άνθρωποι. Συγκλονισμένοι παρακολουθούν και συμμετέχουν στο δράμα του Γολγοθά, όπου πάσχει ο Μεγάλος Θεός. Ακόμη τα γεγονότα που συνέβησαν και που η αγία μας Ορθοδοξία αναπαριστά μέσα απ' την λατρεία της είναι μοναδικά και μεγάλα.
Πολλά γεγονότα, αναρίθμητα, έχει καταγράψει η ανθρωπίνη Ιστορία, μικροτέρας ή μεγαλυτέρας σημασίας για τις τύχες του κόσμου. Τα γεγονότα όμως που έλαβαν χώρα την Μεγάλη Εβδομάδα δεν μπορούν να συγκριθούν με όποιο άλλο ιστορικό συμβάν. Καμιά άλλη μάχη δεν μπορεί να συγκριθεί με τη μεγάλη μάχη που δόθηκε στο Γολγοθά και στο «κενό μνημείο» . «Ο Γολγοθάς υπήρξε το Βατερλώ του διαβόλου». Η κάθοδος του Χριστού στον Άδη διέλυσε το κράτος του, κατέλυσε τον θάνατο και «τους απ' αιώνος δεσμίους ηλευθέρωσε». 
Η μεγαλύτερη μάχη, η μεγαλύτερη νίκη, με τα σπουδαιότερα αποτελέσματα έγιναν την Μεγάλη Εβδομάδα. Τότε συνετρίβη πνευματική δουλεία αιώνων. Τα όσα έγιναν σ' αυτήν ξεπερνούν τα όρια του χώρου, του τόπου και του χρόνου στον οποίο έγιναν. Είναι γεγονότα με παγκόσμιες, πανανθρώπινες και αιώνιες συνέπειες.
Η Μ. Εβδομάδα, μόνη αυτή, αποκαλείται και Αγία. Γιατί αποτελεί το επιστέγασμα, το αποκορύφωμα μιας Ιεράς, πνευματικής, προσωπικής πορείας που αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα και ολοκληρώνεται τώρα. Εάν σ' ολόκληρη την περίοδο της Μεγ. Τεσσαρακοστής μας καλεί η Εκκλησία να ζήσουμε ζωή αγία, όλως ιδιαιτέρως την Μ. Εβδομάδα καλούμαστε σε εντονώτερο πνευματικό αγώνα και αγιασμό.
Καλούμαστε να αποδώσουμε το μέγιστο των πνευματικών προσπαθειών και βιωμάτων. Μεγαλύτερος αγώνας κατά της αμαρτίας, με αγιώτερα αισθήματα, με πνευματικώτερες σκέψεις, με αγιώτερη πνευματική πορεία.

γ. Η προτροπή της Εκκλησίας
Ήταν πολύ φυσικό τα μεγάλα αυτά γεγονότα, που ασημάδεψαν ανεξάλειπτα την ανθρώπινη ιστορία, να συμπεριληφθούν στην υμνολογία και τη λατρεία της Εκκλησίας μας. Με τον ποιητικό λόγο των ιερών υμνογράφων και την μουσική επένδυση των κειμένων από τους ιερούς μελοποιούς, η Ορθοδοξία μας καλεί να βιώσουμε τα γεγονότα του Πάθους και της Αναστάσεως του Κυρίου.
Όλοι οι ύμνοι της Εκκλησίας μας είναι εξαίσιοι. Οι ύμνοι όμως της Μεγάλης Εβδομάδος υπερέχουν απ' όλους τους άλλους. Όπως λέγει ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης, όταν περνάμε από τους άλλους ύμνους στους ύμνους της Μ. Εβδομάδος «έχομεν να μεταβώμεν ως από άσματα απλώς εις τα άσματα των ασμάτων, και ως από κανένα Ναόν Ιερόν εις αυτό το ιερώτατον άδυτον και εις τα Άγια των Αγίων, και ως από κανένα ουρανόν  πρώτον ή δεύτερον εις αυτόν τον τρίτον και υψηλότατον ουρανόν ή, διά να ειπώ και άλλο ομοίωμα, ημείς έχομεν να μεταβώμεν από φωνάς αγγελικάς και χερουβικάς εις αυτά τα λόγια του Θεού».